Vitamine D en IBD (ziekte van Crohn, colitis ulcerosa): moet u uw spiegel in de winter in de gaten houden?

Gepubliceerd op 19 oktober 2026

Het vertrekpunt

Werner Masseglia, de maker van We IBD, woont in België met IBD, vijf jaar geleden vastgesteld (zijn verhaal). Dit onderwerp komt van hem:

„Ik heb in de loop der jaren gemerkt dat de maanden met weinig licht moeilijker zijn. Na wat opzoekwerk bleek dat het verband tussen vitamine D en IBD bestaat.”

Zijn vaststelling is de zijne: hij zegt niet dat een gebrek aan licht de ziekte verergert. Wat het verband betreft, tonen de studies wel degelijk een associatie tussen vitamine D en IBD, op sommige punten stevig, op andere nog onzeker. Dit zijn ze.

Vitamine D komt vooral van de zon

Onze huid maakt vitamine D aan onder invloed van de UVB-stralen van de zon. De zon moet dan wel hoog genoeg aan de hemel staan. In 1988 stelde een team uit Boston menselijke huid in het laboratorium bij helder weer bloot aan zonlicht, op verschillende breedtegraden [1]. In Boston (42° N) maakte de huid van november tot februari geen enkel previtamine D aan, de voorloper van vitamine D. In Edmonton in Canada (52° N) liep deze periode zonder aanmaak van oktober tot maart.

België ligt tussen 49,5 en 51,5° N, veel dichter bij Edmonton dan bij Boston. Op deze breedtegraad kan de aanmaak van vitamine D door de huid gedurende enkele wintermaanden sterk beperkt zijn. Deze studie meet niet de bloedspiegel van Belgen: een winter die arm is aan UVB betekent niet dat iedereen een tekort ontwikkelt. De bloedspiegel hangt ook af van de reserves van het lichaam, de voeding, eventuele supplementen en andere individuele factoren.

Minder zon, meer ziekte van Crohn?

Verschillende grote studies hebben de frequentie van IBD vergeleken naargelang de zonneschijn.

• In de Verenigde Staten werden meer dan 175.000 verpleegkundigen jarenlang gevolgd [2]. Zij die op hun 30e in het zuiden van het land woonden, hadden ongeveer de helft van het risico om de ziekte van Crohn te ontwikkelen, en ongeveer een derde minder risico op colitis ulcerosa, dan zij uit het noorden.
• In Frankrijk vergeleek een studie de 94 departementen van metropolitaan Frankrijk [3]. De minst zonnige regio's telden meer nieuwe gevallen van de ziekte van Crohn. Voor colitis ulcerosa werd geen verband gevonden.
• In hetzelfde cohort van Amerikaanse verpleegkundigen schatte een ander team de vitamine D-spiegel van 72.719 vrouwen op basis van hun blootstelling aan de zon, de zonneschijn in hun regio, hun voeding en hun supplementen [4]. Het kwart vrouwen met de hoogste geschatte spiegel had bijna de helft van het risico op de ziekte van Crohn van het kwart met de laagste spiegel. Voor colitis ulcerosa was de waargenomen daling niet significant.

Wat deze studies niet zeggen: ze observeren bevolkingsgroepen, ze voeren geen experiment uit. Van de ene regio naar de andere veranderen er nog veel andere dingen dan de zon. De auteurs schrijven het zelf: er zijn andere studies nodig om te weten of het verband een oorzaak is [3].

Bij IBD komt een tekort aan vitamine D vaker voor

Een meta-analyse bundelde 14 studies die 938 mensen met IBD vergeleken met 953 mensen zonder IBD [5]. De patiënten hadden 64 % meer risico op een tekort (tekort in deze studies gedefinieerd als een bloedspiegel van 20 ng/mL of lager). Voor colitis ulcerosa was dit risico meer dan verdubbeld.

De auteurs wijzen op een beperking: deze cijfers zijn ruw, zonder correctie om rekening te houden met andere factoren.

Een lage spiegel gaat vaak samen met een actievere ziekte

Een andere meta-analyse bundelde 27 studies en 8.316 patiënten [6]. Bij mensen met een lage vitamine D-spiegel zag men vaker een actieve ziekte, een ontsteking van het darmslijmvlies, een slechtere levenskwaliteit en, iets vaker, een terugval in de maanden daarna. Dat gold voor de ziekte van Crohn zowel als voor colitis ulcerosa.

Ook hier zegt dit type studie niet in welke richting het verband loopt. Een lage spiegel kan samengaan met een actieve ziekte zonder er de oorzaak van te zijn. De auteurs spreken trouwens van een marker van de ziekteactiviteit.

En vitamine D-supplementen?

Om te weten of vitamine D echt helpt, zijn studies nodig waarin patiënten die het innemen worden vergeleken met patiënten die een placebo krijgen. Hun resultaten wijzen niet allemaal in dezelfde richting.

• Een Deense studie volgde gedurende een jaar 94 patiënten met de ziekte van Crohn in remissie [7]. Er waren minder terugvallen in de vitamine D-groep (13 %) dan in de placebogroep (29 %), maar het verschil was statistisch niet significant. De auteurs vroegen om grotere studies.
• Een meta-analyse van 2024 bundelde de placebogecontroleerde studies [8]. Bij 458 patiënten was het risico op een terugval lager met vitamine D, vooral bij mensen met de ziekte van Crohn in remissie. Voor colitis ulcerosa waren slechts 67 patiënten opgenomen: te weinig om te besluiten.
• Een andere meta-analyse, van 17 studies en 1.127 patiënten, stelt vast dat de supplementen de bloedspiegel van vitamine D wel degelijk doen stijgen en het CRP, een ontstekingsmarker, een beetje doen dalen, maar zonder significante daling van de ziekteactiviteit of van de terugvallen [9].

Samengevat: de beschikbare gegevens suggereren dat vitamine D het risico op een terugval in bepaalde situaties zou kunnen verminderen, met name bij mensen met de ziekte van Crohn in remissie. Maar de studies blijven beperkt, en hun resultaten zijn niet sterk genoeg om aan alle patiënten een supplement aan te raden met als doel opflakkeringen te voorkomen, in het bijzonder bij colitis ulcerosa.

Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen twee dingen. Een tekort corrigeren dat met een bloedonderzoek is vastgesteld, kan medisch aangewezen zijn: dat is wat de hieronder voorgestelde Europese aanbeveling voorziet. Vitamine D innemen in de hoop opflakkeringen te voorkomen is iets anders: de studies laten niet toe dit aan iedereen aan te raden.

Wat de richtlijnen zeggen

De Europese Vereniging voor Klinische Voeding en Metabolisme (ESPEN) beveelt aan de bloedspiegel van 25(OH) vitamine D te volgen bij volwassenen en kinderen met IBD die een actieve ziekte hebben, die met corticosteroïden worden behandeld, of bij wie een tekort aan vitamine D wordt vermoed. Indien nodig moet een supplement van calcium en vitamine D worden voorgeschreven om een daling van de botdichtheid te voorkomen [10]. Het gaat om haar aanbeveling 20, graad B, aangenomen met een sterke consensus (96 %). Ze voorziet dus noch een systematische bepaling bij alle patiënten, noch een supplementatie los van het resultaat en de klinische context.

De winter is niet alleen vitamine D

De donkere maanden veranderen nog veel andere dingen: we bewegen vaak minder, verkoudheden en griep doen vaker de ronde, vermoeidheid en stress kunnen zwaarder wegen. De hier voorgestelde studies laten niet toe het aandeel van elk van deze factoren te bepalen.

In de praktijk

Als u met IBD leeft, praat er dan over met uw gastro-enteroloog, die uw spiegel kan laten bepalen. Het is een eenvoudige bloedafname, en het is aan hem om te zeggen of een supplement nuttig is voor u, en in welke dosis.

Een opvolging om consultaties voor te bereiden

Met We IBD kunt u uw vitamine D-resultaten toevoegen aan uw opvolging van laboratoriumwaarden en ze terugvinden in het rapport voor uw arts.

Sinds versie 2.1.1 kunt u op iPhone ook kiezen om het weer in uw regio (volledige versie, standaard uitgeschakeld) en de tijd in daglicht, gemeten door de Apple Watch, aan uw opvolging toe te voegen. Deze informatie bekijkt u naast uw symptomen, zonder dat de app daaruit een oorzaak-gevolgrelatie afleidt, en ze komt nooit in haar indicator terecht. Voor het weer wordt uw locatie, afgerond tot ongeveer 10 km, naar Apple Weather gestuurd (details in ons privacybeleid).

Het zijn hulpmiddelen voor opvolging, geen diagnosemiddelen: ze meten uw vitamine D-spiegel niet en laten niet toe te zeggen of licht uw ziekte beïnvloedt.

Dit artikel vat gepubliceerde studies samen. Het vervangt geen medisch advies.

Bronnen

1. Webb AR, Kline L, Holick MF. J Clin Endocrinol Metab, 1988;67(2):373-8. PubMed 2839537
2. Khalili H et al. Gut, 2012;61(12):1686-92. PubMed 22241842
3. Nerich V et al. Aliment Pharmacol Ther, 2011;33(8):940-5. PubMed 21332762
4. Ananthakrishnan AN et al. Gastroenterology, 2012;142(3):482-9. PubMed 22155183
5. Del Pinto R et al. Inflamm Bowel Dis, 2015;21(11):2708-17. PubMed 26348447
6. Gubatan J et al. Aliment Pharmacol Ther, 2019;50(11-12):1146-58. PubMed 31647134
7. Jørgensen SP et al. Aliment Pharmacol Ther, 2010;32(3):377-83. PubMed 20491740
8. Valvano M et al. Inflamm Bowel Dis, 2024;30(2):281-91. PubMed 36579768
9. Guo Y et al. Food Funct, 2021;12(17):7588-606. PubMed 34231596
10. Bischoff SC et al. ESPEN guideline on clinical nutrition in inflammatory bowel disease. Clin Nutr, 2023;42(3):352-79, aanbeveling 20. PubMed 36739756 · volledige tekst (ESPEN)